15. 11. – Dogodilo se na današnji dan – U Washingtonu se okupilo između 250 i 500 hiljada demonstranata u mirnom protestu protiv rata u Vijetnamu. Vijetnamski rat je s preko milion poginulih jedan od najsmrtonosnijih sukoba u modernoj ljudskoj historiji. Španski moreplovac Kristofer Kolumbo napravio je bilješku o upotrebi duhana među američkim Indijancima

Indijanci, duhan
Indijanci, duhan

1492. – Španski moreplovac Kristofer Kolumbo napravio je bilješku o upotrebi duhana među američkim Indijancima, što je prvi pisani dokument o toj biljci koja je kasnije osvojila svijet.

1577. – Engleski gusar i admiral Francis Drake krenuo je na put oko svijeta i nakon trogodišnjeg uspješnog putovanja postao prvi Englez koji je oplovio Zemlju. Tokom putovanja obišao je obale Afrike i Amerike, napadajući i pljačkajući španske brodove.

1630. – Umro je njemački astronom, matematičar i fizičar Johannes Kepler, koji je sa tri fundamentalna zakona o kretanju planeta dokazao Kopernikovu hipotezu o heliocentričnom sistemu Kepler je pridonio i modernoj optici konstrukcijom astronomskoga teleskopa, ali i tumačenjem širenja svjetlosti i djelovanja oka.

Wilhelm Friedrich Herschel
Wilhelm Friedrich Herschel

1738. – Rođen je engleski astronom njemačkog porijekla Wilhelm Friedrich Herschel, koji je 1781. otkrio Uran, sedmu planetu Sunčevog sistema. Najprije je bio muzičar, ali ga je astronomija toliko fascinirala da je sam brusio ogledala i konstruisao teleskope. Poslije otkrića Urana postao je član, a potom predsjednik Londonskog kraljevskog društva. Otkrio je i dva Uranova i dva Saturnova satelita. Proučavanje maglina, dvojnih i mnogostrukih zvijezda, Mliječnog puta i Sunčevog sistema donijelo mu je naziv tvorca zvjezdane (stelarne) astronomije.

1899. – Tokom burskog rata, na području Johanesburga burski vojnik Pieter Botha zarobio je ratnog dopisnika londonskog “Morning posta” Winstona Churchilla, kasnije čuvenog britanskog premijera. Botha je potom postao vrhovni komandant burskih snaga i premijer, nakon rata osnovane Južnoafričke unije.

1914. – Rođen je jugoslovenski general Petar Drapšin, učesnik španskog građanskog rata, jedan od organizatora ustanka u drugom svjetskom ratu u Hercegovini protiv njemačkih okupatora, narodni heroj. Bio je komandant 12. divizije, Šestog udarnog korpusa, te Četvrte armije i Prve tenkovske armije. Vojničke sposobnosti ispoljio je naročito u oslobađanju Istre i Trsta.

Heinrich Himmler
Heinrich Himmler

1916. – Umro je poljski pisac Henryk Sienkiewicz, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1905, koji je svjetsku slavu stekao istorijskim romanima (“Quo vadis”, “Ognjem i mačem”, “Kroz pustinju i prašumu”).

1919. – Umro je Alfred Werner, švicarski/njemački hemičar i nobelovac.

1920. – Održana je prva skupština Lige naroda u Ženevi u Švicarskoj.

1923. – Galopirajuća inflacija u Njemačkoj je dostigla vrhunac – osam milijardi maraka za jedan američki dolar.

1928. – Veliki fašistički savjet u Italiji postao vrhovno tijelo u zemlji i preuzeo je svu vlast.

1941. – SS-ovac Heinrich Himmler naređuje hapšenje svih homoseksualaca u Njemačkoj i njihovu deportaciju u koncentracijske logore (izuzeti su visoki nacistički dužnosnici).

1942. – U ilegalnoj štampi u Novom Sadu, za vrijeme drugog svjetskog rata, štampan je prvi broj “Slobodne Vojvodine”. List je kasnije štampan povremeno u Surduku, a poslije sloma okupatora počeo je da izlazi kao dnevni list u Novom Sadu. Od 1. januara 1952. naziv mu je promijenjen u “Dnevnik”.

1945. – Gabriela Mistral je postala prva Latinoamerikanka koja je dobila Nobelovu nagradu za književnost.

1946. – Ugovorom potpisanim u Lingđatiju Holandija priznala Indoneziju, ali samo na teritoriji Jave, Sumatre i Madure. Holandija je, suprotno ugovoru, 1947. i 1948. pokušala oružjem da nametne vlast, ali je na konferenciji u Hagu 1949. definitivno priznala nezavisnost Indonezije, koja je bila njena kolonija od 1816.

Washington, protest, Vijetnam
Washington, protest, Vijetnam

1969. – U Washingtonu se okupilo između 250 i 500 hiljada demonstranata u mirnom protestu protiv rata u Vijetnamu. Vijetnamski rat je s preko milion poginulih jedan od najsmrtonosnijih sukoba u modernoj ljudskoj historiji i zapravo je riječ o dva rata: prvom, koji je Viet min vodio protiv francuskih kolonijalnih vlasti i drugom za ujedinjenje sjevernog i južnog Vijetnama u kojem su glavnog neprijatelja predstavljale SAD. Godine 1955. počinje pristizanje američkih vojnih savjetnika koji su trebali osposobiti južnovijetnamsku vojsku za borbu protiv komunističke infiltracije sa sjevera, a 10 godina kasnije se više od pola miliona američkih vojnika borilo u Vijetnamu. Amerikanci su zahvaljujući tehnološkoj premoći kontrolirali nebo i more, no teritorij Vijetnama nisu uspjeli podvrgnuti kontroli. Cijelo vrijeme trajanja rata Vietkong je održao sposobnost da napadne Amerikance. Usprkos “pobjedama u stotinama bitaka”, Amerikanci su izgubili rat. Od samih početaka je njihova uloga u ratu kontroverzna, a ni sama američka politika nikada nije imala jasno definiran cilj zašto je zapravo u Vijetnamu. Prosječni američki vojnik u Vijetnamu imao je 19 godina, a u sukobima je poginulo više od 600.000 Vijetnamaca i 52.000 američkih vojnika. Rat je pokrenuo čitav niz reformi ljudskih i građanskih prava te izazvao građanske nemire u SAD.

Jean Gabin
Jean Gabin

1971. – Tvrtka Intel je predstavila Intel 4004, prvi jednokomponetni komercijalni mikroprocesor.

1976. – Sirijska armija preuzela punu kontrolu nad Bejrutom, pokušavajući da okonča 18-mjesečni građanski rat u Libanu.

1976. – Umro francuski filmski i pozorišni glumac Jean Gabin, jedan od najpopularnijih i najdarovitijih francuskih filmskih i pozorišnih glumaca. Snimio je 90-ak filmova.

1978. – Umrla je Margaret Mead, američka kulturalna antropologinja.

1983. – Poslije invazije Turske na grčko ostrvo Kipar, lider kiparskih Turaka Rauf Denktaš proglasio je Republiku Sjeverni Kipar.

1988. – Na skupu u Alžiru, Nacionalno vijeće Palestinske oslobodilačke organizacije, proglašava neovisnost Palestine na Zapadnoj obali i u Gazi, a za glavni grad proglašen je Jeruslem.

Buran
Buran

1988. – Na današnji dan lansiran je u svemir sovjetski shuttle Buran. Projekt Buran bio je odgovor na američku izradu Space Shuttlea, te je po dizajnu jako nalikovao na američkog konkurenta. Program je započet 1974. i bio je najskuplji sovjetski svemirski projekt ikada. Zanimljivost ovog shuttlea bila je u tome da je bio potpuno automatiziran tj. nije zahtijevao nikakvu posadu. Lansiranje na današnji dan također je obavljeno bez posade. Shuttle je u orbitu podigla raketa Energia, najsnažnija raketa na tekuće gorivo ikada. U orbiti je Buran napravio dva kruga oko Zemlje i zatim uključio motore za kočenje. Prošao je kroz atmosferu izgubivši samo pet od svojih 38,000 termalnih pločica kojima je bio zaštićen. Potpuna automatizirano je sletio na pistu u Bajkonuru i unatoč jakom vjetru zaustavio se svega tri metra od oznake koja je uzeta za cilj. To je shuttleu bio prvi i posljednji let, jer je sovjetski lider Mihail Gorbačov imao negativno mišljenje o projektu. Uskoro je došlo i do raspada SSSR-a, pa je projekt napušten.

1990. – Postignut načelni dogovor NATO-a i Varšavskog pakta o bitnom smanjenju konvencionalnog naoružanja, prvi te vrste nakon Drugog svjetskog rata.

1994. –  Predsjednik Austrije Thomas Klestil priznao je, prilikom obraćanja članovima izraelskog parlamenta, da je njegova zemlja propustila da u prošlosti prizna sopstvenu ulogu u nacističkom holokaustu.

2000. – Evropski parlament usvojio rezoluciju, kojom od Turske traži da javno prizna da je prije 85 godina počinila genocid nad Jermenima i povuče svoje trupe sa sjevernog Kipra. Turska odbacila rezoluciju.

Kosovo, rat
Kosovo, rat

2001. – Vijeće ministara BiH prihvatio prijedlog Vlade SRJ o ukidanju viza između BiH i SRJ.

2004. – Pred Tribunalom u Hagu počelo je prvo suđenje kosovskim Albancima za ratne zločine počinjene tokom sukoba na Kosovu. Fatmir Ljimaj, Haradin Baljaj i Isak Musliju optuženi su za nezakonito pritvaranje, mučenje i ubistva albanskih i srpskih zarobljenika u logoru Lapušnik kod Glogovca u ljeto 1998. godine.

2004. – Pripadnici specijalne policije Republike Srpske na području Lukavice, Pala i Foče uhapsili osam lica, osumnjičenih za ratne zločine. Uhapšeni Goran Vasić, Veselin Čančar, Momir Glišić, Svetko Novaković, Jovan Škobo, Željko Mitrović, Dragoje Radanović i Momir Skakavac.

2004. Pred Tribunalom u Haagu počelo je prvo suđenje kosovskim Albancima za ratne zločine počinjene tokom sukoba na Kosovu. Fatmir Ljimaj, Haradin Baljaj i Isak Musliju optuženi su za nezakonito pritvaranje, mučenje i ubistva albanskih i srpskih zarobljenika u logoru Lapušnik kod Glogovca u ljeto 1998. godine. U novembru 2005. Ljimaj i Musliju oslobođeni su krivice, a Baljaj je proglašen krivim i osuđen na 13 godina zatvora.

Liga naroda
Liga naroda

2004. – Generalni sekretar UN Kofi Anan pozdravio zaključke vlasti Republike Srpske u vezi sa završnim izvještajem Komisije za Srebrenicu i izrazio očekivanje da će oni dovesti do konkretnih akcija.

2004. – Vijeće EU na listu haških optuženika, kojima se zamrzava sva finansijska imovina, stavio još 18 osoba. Na listi su Ljubomir Borovčanin, Goran Borovnica, Miroslav Bralo, Vlastimir Đorđević, Goran Hadžić, Gojko Janković, Vladimir Lazarević, Milan Lukić, Sredoje Lukić, Sreten Lukić, Dragomir Milošević, Drago Nikolić, Vinko Pandurević, Nebojša Pavković, Vujadin Popović, Savo Todović, Dragan Zelenović i Stojan Župljanin.

2009. – Umro patrijarh srpski Pavle. Sahranjen je u manastiru Rakovica u prisustvu najviših državnih funkcionera, crkvenih velikodostojnika i više desetina hiljada građana. Za novog poglavara SPC-a izabran je 22. januara 2010. vladika niški Irinej.

2017. – Vojska Zimbabvea uhapsila je dugogodišnjeg predsjednika Roberta Mugabea i članove njegove porodice te nekoliko ministara iz vlade. U mirnom puču vojska je imenovala za privremenog predsjednika Emersona Mnangagvu, koji je na inicijativu Mugabeove supruge Grace bio smijenjen s pozicije potpredsjednika države. U glavnom gradu Harareu vojska je zaposjela sve glavne ustanove i čula se samo sporadična pucnjava.

Posted by on 2019-11-15. Filed under Magazin, Na današnji dan. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

You must be logged in to post a comment Login