15. 12. – Dogodilo se na današnji dan – Ubijen je Bik Koji Sjedi (Tatanka-Iyotanka, Sitting Bull), indijanski vrač i poglavica Siouxa, koji je vodio Cheyenne i Siouxe protiv američke 7. konjičke pukovnije u bici kod Little Bighorna. Rođen je Alexandre Gustave Eiffel, jedan od najpoznatijih konstruktora na svijetu.

Lucius Domitius Nero
Lucius Domitius Nero

37. – Rođen je rimski car Lukije Domicije Ahenobarbus, poznat kao Klaudije Kajsar Avgust Germanik Neron, jedan od najizopačenijih vladara u rimskoj istoriji. Na prijesto ga je 54. dovela majka Julija Agripina Mlađa, koja je prethodno otrovala cara Klaudija Prvog Tiberija, čija je bila četvrta žena. Borio se protiv rimske aristokratije i senatora, koji su se protivili jačanju carske vlasti sužavanjem ovlašćenja Senata. Vladajući despotski, ubio je mnoge ugledne Rimljane i konfiskovao im imovinu. Pogubio je čak i majku i vaspitača, filozofa Lukija Seneku. Bolesno ambiciozan, podražavajući grčkog vladara Aleksandra Velikog, vodio je skupe ratove i uzalud pokušavao da osvoji Armeniju, sjevernu obalu Crnog mora i Etiopiju. Trošio je mnogo na pozorište, cirkuske igre i raskošan život, priređujući često orgije. Uobražavajući da je veliki umjetnik, pojavljivao se u pozorištu i cirkuskoj areni kao glumac, pjevač, svirač i učesnik u trci dvokolica. Iscrpivši državnu blagajnu, opteretio je podanike novim porezima, naročito u provincijama, čime je izazvao niz ustanaka u Britaniji, Španiji, Galiji i Judeji. Nezadovoljstvo su pojačale glasine da je podmetnuo požar koji je 64. uništio veliki dio Rima, pa se 68. ubio prestravljen pobunom pretorijanske garde i erupcijom narodnog nezadovoljstva.

1675. – Umro je holandski slikar Johannes Vermeer van Delft, majstor u slikanju svjetlosti, koji se ubraja među najveće umjetnike u istoriji slikarstva iako je izradio samo oko 40 slika. Pretežno je radio figure u enerijeru i njegove kompozicije odlikuju harmončnost, produhovljenost i poetičnost, matematička tačnost, blistav plemeniti kolorit i svjetlost koja obavija svaki predmet. Djela: “Žena s pismom”, “Devojka s đerdanom”, “U ateljeu”, “Mljekarka”, “Čas muzike”, “Djevojka s turbanom”, “Pogled na Delft”, “Uličica u Delftu”.

1711. – U Kopenhagenu izbila epidemija kuge, od koje je umrlo više hiljada ljudi.

Alexandre Gustave Eiffel
Alexandre Gustave Eiffel

1832. – Rođen je Alexandre Gustave Eiffel, jedan od najpoznatijih konstruktora na svijetu. Eiffel je rođen u Dijonu, Francuska. Bio je konstruktor nekih od najpoznatijih svjetskih umjetničkih građevina, među kojima se posebno ističu Kip slobode u New Yorku (1886. – bio je konstruktor armature, Frédéric Bartholdi je autor skulpture), potom željeznički vijadukti Garabit preko rijeke Truyère kraj St. Floura u Francuskoj, te Maria Pia preko rijeke Duero kraj Porta u Portugalu, mostovi preko rijeke Tise kraj Szegeda u Mađarskoj, rijeke Garonne u Bordeauxu i naposlijetku skladište Bon-Marché u Parizu, paviljon grada Pariza za izložbu 1878. godine te kolodvor u Budimpešti. Za Svjetsku izložbu u Parizu 1889. godine, Eiffel je konstruirao toranj koji je postao zaštitnim znakom Pariza. Eiffelov toranj je do 1931. godine bio najveća građevina na svijetu (300,5 m; s antenom 320,8 m), a ostao je kao najpoznatiji svjetski simbol industrijske kulture. Eiffel je umro u Parizu, 27. prosinca 1923.

1840 – Kovčeg s posmrtnim ostacima francuskog cara Napoleona I Bonaparte položen je u Domu invalida u Parizu, 19 godina poslije njegove smrti u izgnanstvu na ostrvu Sveta Jelena

1852. – Rođen je francuski fizičar Antoine Henri Becquerel, pronalazač radioaktivnih zraka (Bekerelovi zraci) iz uranskih jedinjenja, dobitnik Nobelove nagradu za fiziku 1903. Njemu u čast mjerna jedinica za radioaktivnost nazvana je “bekerel”.

1859. – Rođen je poljski ljekar i filolog Lazar Ludwig Zamenhof, tvorac međunarodnog jezika esperanto. Prvi udžbenik tog jezika je objavio 1887. pod pseudonimom dr Esperanto (onaj koji se nada). Esperanto nije postao međunarodni jezik u širokoj upotrebi kako se nadao njegov tvorac, ali je najvažniji i najrašireniji od svih vještačkih jezika.

Bik Koji Sjedi, Tatanka-Iyotanka, Sitting Bull
Bik Koji Sjedi, Tatanka-Iyotanka, Sitting Bull

1890. – Ubijen je Bik Koji Sjedi (Tatanka-Iyotanka, Sitting Bull), indijanski vrač i poglavica Siouxa, koji je vodio Cheyenne i Siouxe protiv američke 7. konjičke pukovnije u bici kod Little Bighorna. Nakon te pobjede, povukao se sa plemenom u Kanadu gdje su ostali do 20. jula 1881. godine kada se predaju.  Pokopan je u Fort Yatesu, a 1953. njegovi posmrtni ostaci preseljeni su u Mobridge, u Južnoj Dakoti gdje mu je podignut granitni spomenik.

1891. – James Naismith izumio je košarku.

1914. – Oslobađanjem Beograda u Prvom svjetskom ratu završena Kolubarska bitka. Srpska vojska je u kontranapadu protjerala austrougarske trupe koje su 28. jula 1914. napale Srbiju i pokrenule svjetski rat.

1917. – Sovjeti su potpisali mir s Centralnim silama.

1932. – Umro je bosanskohercegovački arhitekt Josip Vancaš. Vancaš je proučavao bosansko narodno građrvinstvo i nastojao primjenom njegovih karakterističnih elemenata u praksi kreirati tzv. bosanski stil. Prvo Vancaševo djelo u Sarajevu koje treba spomenuti je katedrala Srca Isusova, rađena u kombinaciji elemenata gotike i romanike. Najznačajnija arhitektonska ostvarenja: Sjemenište sv. Ćirila i Metoda u Sarajevu, Palača Prve hrvatske štedionice u Zagrebu, Crkva sv. Mihovila u Varešu, Palača pošte i telegrafa u Sarajevu, crkva Kraljice Sv. krunice u Sarajevu, župna crkva sv. Ivana Krstitelja u Konjicu, župna crkva Prečistog Srca Marijina u Bijeljini…

1938. – Isprobavajući novi tip lovačkog aviona, poginuo je ruski pilot Valerij Čkalov, koji se proslavio mnogim poduhvatima. Godine 1937. preletio je Sjeverni pol bez spuštanja od Moskve do Vancouvera, 12.000 kilometara za 64 sata i 25 minuta, što je priznato kao svjetski rekord leta na daljinu.

1941. – Izvršen je masakr nad Jevejima u Ukrajini.

Adolf Eichmann
Adolf Eichmann

1961. – Adolf Eichmann, SS-ovski dužnosnik osuđen je na smrt. Od 1933 bio je pri SS-u, a od 1939. godine šef odjela IV B 4, sa zadatkom provođenja totalnog uništenja Jevreja u cijeloj okupiranoj Evropi. Jedan je od glavnih organizatora i izvršitelja ovog genocida, u kojem je oko 6 miliona muškaraca, žena i djece strijeljano, obješeno ili masovno otrovano u plinskim komorama. Oko 400.000 Jevreja poslano je u plinske komore po izravnoj Eichmannovoj zapovjedi. Poslije rata pod lažnim imenom živio u Argentini do 1960, kada su ga otkrili i uhapsili pripadnici izraelske tajne službe.

1961. – Generalna skupština UN odbacila je sovjetski prijedlog o prijemu NR Kine u svjetsku organizaciju.

1964. – Parlament Kanade prihvatio je novu nacionalnu zastavucrveni javorov list na bijeloj pozadini.

1966. – Umro američki režiser Walt Disney, autor stripova, filmski animator i producent, tvorac modernog crtanog filma, dobitnik 29 Oscara. Put ka slavi otvorio mu je krajem dvadesetih godina 20. vijeka lik Mickeya Mousea.

1970. – Sovjetski svemirski brod “Venera-7” spustio se na Veneru i počeo slati signale.

1973. – Homoseksualnost je uklonjena s liste psihičkih poremećaja.

Krivi toranj u Pisi, Torre di Pisa
Krivi toranj u Pisi, Torre di Pisa

1978. – Predsjednik SAD Jimmi Carter saopštio da će njegova zemlja od 1. januara 1979. uspostaviti diplomatske odnose s Kinom i prekinuti odnose s Tajvanom.

1999. – Šef UNMIK-a Bernard Kouchner potpisao je u Prištini sporazum s predstavnicima kosovskih Albanaca o formiranju Prijelaznog administrativnog vijeća Kosova (prelazna vlada). Srbi sa Kosova su odbili da potpišu sporazum, ali su kasnije delegirali svog predstavnika u to tijelo.

2000. – Zatvorena je nuklearna centrala u Černobilu u Ukrajini, u kojoj je krajem aprila 1986. eksplodirao jedan blok centrale, izazvavši najtežu nuklearnu katastrofu od početka upotrebe nuklearnih centrala.

Blake Edwards
Blake Edwards

2001. – Krivi toranj u Pizi u Italiji ponovo otvoren za posjetioce, poslije 12 godina pauze zbog sanacije.

2002. – Posmatrači UN zvanično okončali misiju na Prevlaci, početu u martu 1992, i predali vlastima Hrvatske kontrolu nad tim poluostrvom.

2004. – Međunarodni sud pravde UN-a u Hagu proglasio se nenadležnim u slučaju tužbe SR Jugoslavije protiv osam država NATO-a, jer SRJ u vrijeme kad je tužba podnesena formalno nije bila članica UN.

2005. –  U Iraku održani prvi slobodni parlamentarni izbori od pada Sadama Huseina, 2003. godine.

2010. – Umro je poznati američki režiser Blake Edwards koji je režirao kultne filmove “Doručak kod Tifanija”, serijal “Pink Panter”, “Viktor i Viktorija” i brojna druga ostvarenja. Bio je scenarista, producent i glumac.

Josip Vancaš
Josip Vancaš

2010. – Vijeće sigurnosti UN-a dalo je Iraku zeleno svjetlo za razvoj civilnog nuklearnog programa i time okončalo 19-to godišnje ograničenje usmjereno na sprečavanje zemlje u razvoju atomskog oružja.

Posted by on 2020-12-15. Filed under Magazin, Na današnji dan. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. Both comments and pings are currently closed.

You must be logged in to post a comment Login