28.05. – Dogodilo se na današnji dan – Sultan Mehmed II Fatih predao Ahdnamu bosanskom franjevcu Anđelu Zvizdoviću. Osmanlije su zauzele utvrđeni grad Knin. Počela evakuacija poraženih savezničih snaga iz francuske luke Dunkirk. Poginuo je ministar vanjskih poslova BiH Irfan Ljubijankić. Nijemac Mathias Rust preletio je privatnim sportskim avionom od Helsinkija do Moskve gdje se ilegalno spustio na Crveni trg.

1463. – U selu Milodraž kod Kiseljaka sultan Mehmed II Fatih predao Ahdnamu bosanskom franjevcu Anđelu Zvizdoviću, kojom se garantuju bosanskim katolicima sloboda ispovijedanja vjere, prava i slobode pod sultanovom vlašću u Osmanskom carstvu.

1522. – Poslije duže opsade Osmanlije su zauzele utvrđeni grad Knin, koji su prvi put bezuspješno opsjedali 1514, i proglasili ga sjedištem novoosnovanog Krčkog i Ličkog sandžaka.

1779. – Rođen je irski književnik Thomas Moore.

1805. – Umro je Luigi Boccherini, italijanski kompozitor i violončelista.

1812. – Carska Rusija i Osmansko carstvo potpisali su ugovor o miru u Bukureštu – Bukureštanski mir, kojim je okončan šestogodišnji rat.

1843. – Umro američki filolog i leksikograf Noah Webster. Objavio je 1806. svoj prvi rječnik engleskog jezika Compendious Dictionary of the English Language, a 1828. rječnik koji i sada nosi njegovo ime.

1849. – Umrla je engleska spisateljica irskog porijekla Anne Brontë, najmlađa od tri sestre spisateljice, autorica romana ” Agnes Grey”, “The Tenant of Wildfell Hall”.

1864. – Austrijski nadvojvoda Ferdinand Maximilian Joseph Habsburg stigao u meksičku luku Veracruz i ubrzo krunisan za cara Meksika. Njegova vladavina, koju je nametnuo francuski car Napoleon Treći, trajala je do 1867, kad su se francuske plaćeničke trupe povukle iz Meksika, popustivši pod udarcima meksičkih rodoljuba sa Benitom Juárezom na čelu, a samozvani car je zarobljen i strijeljan.

1871. – Vojska versajske vlade ugušila Parisku komunu, koja je postojala 72 dana. U posljednjoj “krvavoj sedmici” ubijeno je oko 30.000 komunara. Pariska komuna je ukinula stajaću vojsku, uvela izbornost svih predstavnika u organima vlasti, prosvjeti i sudstvu, odvojila državu i škole od crkve, uvela besplatnu nastavu i reformisala nastavu, čime je bitno utjecala na društveni razvoj u Francuskoj i Evropi.

1976. – Puštena u redovan saobraćaj željeznička pruga Beograd – Bar, koja je, s prekidima, građena 24 godine.

1879. – Rođen je srbijanski astrofizičar Milutin Milanković. Bio je profesor teorijske fizike, a bavio se i kosmičkom fizikom i geofizikom. Njegova reforma julijanskog kalendara prihvaćena je na Svepravoslavnom kongresu crkava u Carigradu 1923. Tvorac je i teorije o pomjeranju Zemljinih polova. Napisao je više od 700 monografija, studija, popularnih djela i udžbenika. Djela: “Kanon der Erdbestrahlung”, “Nebeska mehanika”, “Osnovi nebeske mehanike”, “Sekularna pomjeranja Zemljinih polova”, “Istorija astronomske nauke”.

1908. – Rođen je britanski književnik Ian Fleming. Školovan je u prestižnoj školi za dječake, Eton. Proslavio se serijalom romana o tajnom agentu Jamesu Bondu, jednom od najvećih hitova književnosti 20.  vijeka još poznatijem po filmovima koji se snimaju i danas. Prvi film o Bondu snimljen je 1962. kad se u ulozi Bonda pojavljuje mladi Sean Connery, koji glumi u sljedećih 5 filmova. U ulozi Bonda se do danas okušalo 6 glumaca.

1912. – Rođen je Patrick White, australijski književnik, nobelovac.  Bio je svestran književnik, a posebno se istakao fantastičnom prozom. Najznačajniji romani: Voss, Oko oluje, Twibornova stvar.

1928. – Studenti Univerziteta u Beogradu organizovali su velike demonstracije protiv namjere Narodne skupštine da ratifikuje Netunske konvencije zaključene 1925. između Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i fašističke Italije. Prilikom intervencije policije ranjeno je dvadesetak studenata, od kojih je dvoje smrtno stradalo.

1937. – Umro je austrijski psihijatar Alfred Adler, jedan od pionira psihoanalize, osnivač pravca tzv. individualne psihologije, kojom se odvojio od tvorca psihoanalize Sigmunda Freuda. Smatrao je da je težnja ka moći pokretačka snaga psihičkog života svakog pojedinca, što može da izazove pretjeranu težnju ka afirmaciji ili unutrašnji otpor osjećanju manje vrijednosti i time neurotična oboljenja. Djela: “Praksa i teorija individualne psihologije”, “Poznavanje čovjeka”, “O nervoznom karakteru”.

1940. – Počela evakuacija poraženih savezničih snaga iz francuske luke Dunkirk u Drugom svjetskom ratu. Do noći 2. juna 850 brodova je u operaciji, nazvanoj “Dinamo”, prebacilo u Veliku Britaniju 224.585 britanskih i 112.546 francuskih i belgijskih vojnika, koji su se našli u praktično bezizlaznom položaju poslije munjevitog prodora njemačkih tenkovskih divizija kroz Francusku do La Manchea.

1952. – Žene u Grčkoj dobile su pravo glasa.

1961. – Ukinut je „Orient-express“, voz koji je 78 godina saobraćao na liniji Pariz-Istanbul.

1962. – Rođen je Branko Đurić, bosanskohercegovački glumac i režiser.

1964. – Palestinske izbjeglice uz pomoć Arapske lige osnivaju Palestinsku oslobodilačku organizaciju (PLO).

1966. – Rođen je bosanskohercegovački književnik Miljenko Jergović.

1971. – SSSR lansirao kosmički brod u pravcu Marsa.

1976. – SSSR i SAD potpisali ugovor o ograničenju podzemnih nuklearnih proba.

1980. – Rođena je bosanskohercegovačka književnica Lamija Begagić.

1987. – Mathias Rust, devetnaestogodišnji Nijemac, preletio je privatnim sportskim avionom od Helsinkija do Moskve. Neprimjećeno je prošao kroz sovjetski zračni prostor i spustio se na Crveni trg.

1986. – Dvojica sovjetskih kosmonauta izašli su iz orbitalne staniceSaljut 7“ i provela oko četiri sata  u „svemirskoj šetnji“.

1995. – Film režisera Emira Kusturice “Podzemlje – bila jednom jedna zemlja” dobio je “Zlatnu palmu” na 48. filmskom festivalu u Kanu.

1993. – Evropski parlament na zasjedanju u Bruxellesu usvojio rezoluciju o BiH, kojom se nedvosmisleno davala podrška suverenoj RBiH kao međunarodnom subjektivitetu.

1995. – Poginuo je ministar vanjskih poslova BiH Irfan Ljubijankić kada je helikopter u kojem se nalazio oboren raketom u blizini Bihaća.

1997. – Rusija i Ukrajina su potpisale ugovor kojim je ruskoj Crnomorskoj floti omogućeno da 20 godina koristi pomorsku bazu u luci Sevastopolj na poluostrvu Krim.

1998. – Izvršivši petu nuklearnu probu, Pakistan je zvanično postao nuklearna sila.

1999. – Predsjednik Međunarodnog olimpijskog komiteta Juan Antonio Samaranch predao ključeve obnovljene olimpijske dvorane Zetra gradonačelniku Rasimu Gačanoviću. Ova dvorana uništena je početkom rata 1992.

2006. – Britanski reditelj Ken Loach osvojio je “Zlatnu palmu” na 59. filmskom festivalu u Kanu za film “The Wind That Shakes the Barley”.

2008. – Nepalski parlament ukinuo je monarhiju i proglasio republiku, čime je okončana 239-godišnja vladavina najstarije Hindu monarhije na svijetu.

Posted by on 2024-05-28. Filed under Magazin, Na današnji dan. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

You must be logged in to post a comment Login